TRƯƠNG BÃO SƠN

 Buổi trò chuyện với nhà báo Trương Bảo sơn

(Nhất Linh,Nguyễn Gia Trí, Trương bảo Sơn cả ba người trong một căn hộ ở Thượng hải)

Đã gặp nhiều lần trong khu vực nhà tôi, vì bác ở cùng một cách phố... Thời gian qua thật nhanh, đã hơn 24 năm... nhà văn Trương Bảo Sơn, bây giờ có vẻ yếu đi nhiều, nhưng trí nhớ thật sắc bén, điều đó thật hiếm có ở những người tuổi đã  cập kề 90.

La Toàn Vinh: Thưa bác, trước được xem những bài viết về sự quan hệ giữa bác và Họa Sỹ Nguyễn Gia Trí, xin bác cho biết thêm trong các thâm tình ấy..?

Trương bảo Sơn: Tôi quen với HS Nguyễn gia Trí trong thời gian hoạt động ở Trung-Hoa, chúng tôi ngụ trong một căn hộ, thường xuyên trò chuyện với nhau...

LTV: Các vị là người Việt, nhưng hoạt động ở xứ người, nhất là nơi xô bồ, xô bộn như Thượng Hải, bác không sợ mật vụ phát hiện, gây khó khăn sao?

TBS:Xin nói, sinh hoạt vẫn bình thường vì chúng tôi ngụ trong một căn hộ, tầng trên của một đồn cảnh sát Pháp, vì đây là tô giới của người Pháp, nên người bản xứ không can thiệp vào được

LTV:Lúc bấy giờ HS Nguyễn Gia Trí có vẽ gì không, thưa bác?

TBS:Ông ấy vẫn vẽ nhưng không nhiều.

LTV:Còn về Nhà Văn Nhất Linh viết "Xóm cầu Mới" lúc ấy chắc bác biết rõ...?

TBS: Ông ấy viết trước đó ... rồi sau đó, viết lại ở Sài-Gòn, nội dung với nhiều nhân vật, cá tính hư cấu khác nhau, nhưng sống trong một xóm nhỏ... Và "Cầu Mới"là một danh từ tự đặt ra, khi về Sài-Gòn mổi tuần chúng tôi vẫn gặp nhau thường xuyên...

LTV:Thưa bác, trong biến cố nhà văn Nhất-Linh, tự xử,tự vận, chắc bác biết nhiều hơn ??

TBS:Chỉ trong một, hai ngày trước khi đưa Nhất-Linh ra toà xử, bọn mật thám của chính quyền đệ nhất cộng hòa do Tổng thống Ngô-Đình Diệm lãnh đạo, đã đến bắt nhiều văn hữu thân tín của NL trong đó có cã tôi, sau đó đưa đi quản chế lỏng trong một biệt thư, có tường rào và người canh gác,tất cã hành động của anh em chúng tôi đều được quan sát...

LTV: Như vậy lịnh bắt giam do ai ký thác? (1)

TBS: Mật Thám Ngô đình Diệm, đến và bắt bọn tôi đi, hoàn toàn không có một công lệnh hay giấy chứng minh toà án nào cã , họ chở chúng tôi trên một xe bịt kín, và quản chế tại một nơi gần sân bay, vì tôi nghe tiếng lên xuống của phi cơ...

LTV:Thế Taị sao, chỉ bắt những đồng chí của "Tự Lực Văn Đoàn" mà không bắt Nhất-Linh???

TBS:Vì đó một hành động có tính toán, tổ chức kỹ càng, họ bắt chúng tôi trước, vì biết anh em chúng tôi sẽ hết lòng bảo vệ NL trong phiên xử đó,nên họ chặt hết vi cánh trước.

LTV:Sau đó thì sao???

TBS: Biết được NL tự vận, chúng tôi đồng để tang và sau đó xử lý, rồi đưa đi Côn Đảo..

LTV:Trong nhóm có một người thi sỹ tên Linh Bảo, bác chắc biết nhiều???

TBS:Tôi biết, tên Linh Bảo được ghép vào bởi chữ cuối của Nhất-Linh và Bảo là tên hôn phu của người ấy...

LTV: Bọn này đọc và biết "Tự Lực Văn Đoàn" qua những tác phẩm Văn Học, như vậy, hoạt động của nhóm là thuần Văn Học hay Chính trị, Tôn Giáo v.v

TBS:Nhóm hoạt động chính trị, nhưng dùng văn học, nghệ thuật để chuyên chở đến mọi người... như việc đấu tranh bài trừ hũ hóa xã hội, đem bình đẳng cho con người v.v

LTV: Chúng con mong bác viết nhiều để hiểu thêm nhiều hơn những đối thoại này, gỉa vụ những đều này con đưa lên mạng, bác có ngại những thành phần Pro-Diệm không???

TBS: Tôi không sợ gì cã...

Kính chào bác

(1) sau khi trò chuyện, tôi có đến gặp một số người trong số những người thuộc phe thân Diệm trình bày về việc bắt giam không có lý do, án tòa, và câu trả lời là:" Trong chiến tranh, thành phần đối lập đem xử bắn cũng được, chứ đừng nói đi tù" !!!

A meeting with a journalist TRUONG BAO SON

Time has passed so quickly.  It was already over 24 years when I met again with the journalist who is now in his 90’s.  He used to live in my neighborhood.  I was amazed about his memory that’s still in good shape, regardless of his old age.  

La Toàn Vinh:  Sir, you did mention in your last reports your relationship with the painter Nguyen Gia Tri.  Would it be possible to elaborate more in details?

Truong Bao Son:  Our acquaintance started when I first worked in China, when living under the same roof .

LTV: As both of you were Vietnamese on a mission in a foreign and unstructured place like Shang-Hai, were you not be afraid of being discovered by any local authority?

TBS: At all, as we lived above a French police station, where locals could not interfere.

LTV: Sir, did Nguen gia Tri  keep painting by that time?

TBS:  Not much.

LTV: Were you familiar with the novel “Xom Cau Moi” of the writer Nhat Linh?

TBS:  He did before, and later, rewrote it in Saigon.  The content as well as its characters, and plots were different but all lived in a small area.  “Cau Moi” was a new name.  We regularly met when back to Saigon.

LTV:  Sir, would you know more about the writer’s suicide incident?

TBS: Few days before the trial of Nhat Linh, the secret police of Ngo oinh Diem under the First Republic regime had captured many of the writer’s friends, including myself.  They then put all of us under close surveillance in a villa in order to observe our activities.

LTV: Who authorized the arrest?

TBS: When we were arrested by the secret police, there was no authorized decree or any court convocation.  We were transported in a covered vehicle and were kept near an airport as I heard the airplanes movements.  

LTV: Why only members of the “Self Serve club” were captured, but not Nhat Linh?

TBS: They knew that we would unanimously protect the writer during the trial, so they carefully cut off all relations before it happened.

LTV: Then what happened next?

TBS: After the death of NL by suicide, we went into mourning, were on trial and finally be exiled in “ Con Dao” .

LTV: There was a poet named Linh Bao among the members, did you know him?

TBS:  Yes I did.  The name was formed by the suffix of NL name and Bao was his spouse’s name.

LTV: So the “Self Serve Club” was known through its literary articles.  What were then the Club main activities? Were they pure literature, politic or religion?

TBS: The Club activities aimed at the politic.  However literature, and art were the main tols  carrying on the Club”s objectives to improve society and to ensure equality between all individuals. 

LTV: We hope that you would write more in order to transmit your knowledge to the descendants.  Would you be harassed by the Pro-Diem party if this report be publicized on the web?

TBS: Not at all.

LTV: Thank you 

(1) After the report, I met with some people who were affiliated with the Pro Diem party to discuss about the fact of putting in jail others without having any court orders.  The answer was: “During the war, being retained was nothing as it was permitted to sh*ot at any opposition.”

La Toan Vinh

Montreal 2002-03

Photo Trương Bảo Sơn by La Toàn Vinh. Montréal-1983